Đức Tổng Giám mục Fulton Sheen: Từ “tiếng nói của Thiên Chúa” trên truyền hình đến Chân phước của Giáo hội

Vatican News

Một nhà loan báo Tin Mừng được cả người Công giáo và ngoài Công giáo đón nhận

Trong những năm đầu của truyền hình Hoa Kỳ, khi phương tiện truyền thông này còn đang tìm kiếm những hình thức diễn đạt mới, một vị giám mục Công giáo đã xuất hiện trước hàng triệu gia đình mỗi tuần với một chiếc bảng đen, phấn trắng và những bài nói chuyện về Thiên Chúa, con người, luân lý, triết học và đời sống. Đó là Đức Tổng Giám mục Fulton J. Sheen (1895-1979).

Chương trình Life Is Worth Living – Cuộc sống đáng sống – của ngài, bắt đầu năm 1951, đã trở thành một hiện tượng truyền thông. Có thời điểm chương trình đạt khoảng 30 triệu khán giả mỗi tuần. Đáng chú ý, một tỷ lệ lớn trong số những người theo dõi không phải là người Công giáo. Theo các tài liệu của Đại học Công giáo Hoa Kỳ, chương trình được phát trên 169 đài địa phương và được xem là một trong những chương trình tôn giáo có sức lan tỏa rộng nhất trong lịch sử truyền hình. Năm 1952, Đức cha Sheen nhận giải Emmy dành cho nhân vật truyền hình xuất sắc nhất.

Gần 75 năm sau, sức hấp dẫn ấy vẫn chưa biến mất. Robert Oppenheim, một người Do Thái lớn lên ngoài truyền thống Công giáo, là một trong những người đang chuẩn bị đến St. Louis ngày 24/9 để tham dự lễ tuyên phong Chân phước cho Đức Tổng Giám mục Sheen. Ông đã đọc phần lớn các tác phẩm của vị giám mục nổi tiếng này và thường xuyên trao đổi với người vợ Công giáo Caroline về những tư tưởng của ngài. Caroline cho biết những tác phẩm của Đức Tổng Giám mục Sheen vẫn rất thời sự trong bối cảnh thế giới hiện nay, đặc biệt đối với những người trẻ đang tìm kiếm sự thật, ý nghĩa và một nền tảng vững chắc cho cuộc sống.

Điều này phần nào giải thích vì sao câu chuyện của Đức Tổng Giám mục Fulton Sheen không chỉ là câu chuyện về một nhân vật nổi tiếng trong lịch sử Công giáo Hoa Kỳ. Đó còn là câu chuyện về khả năng của Tin Mừng vượt qua những ranh giới tôn giáo, thế hệ và phương tiện truyền thông.

Từ giảng đường đến màn ảnh truyền hình

Fulton John Sheen sinh ngày 8/5/1895 tại El Paso, Illinois, trong một gia đình Công giáo. Khi còn nhỏ, ngài từng giúp lễ cho Đức cha John Lancaster Spalding của Peoria. Vị giám mục đã nói với cậu bé rằng một ngày kia cậu sẽ học tại Louvain và sẽ trở thành một giám mục như mình.

Đức Cha Sheen được thụ phong linh mục ngày 20/9/1919 cho Giáo phận Peoria. Sau đó, ngài tiếp tục học tại Đại học Công giáo Hoa Kỳ và Đại học Công giáo Louvain ở Bỉ, nơi ngài đạt học vị tiến sĩ triết học. Ngài cũng từng học tại Đại học Giáo hoàng Thánh Tôma Aquinô ở Roma. Từ năm 1926, ngài giảng dạy tại Đại học Công giáo Hoa Kỳ trong khoảng 23 năm. Các môn học của ngài bao gồm triết học tôn giáo, Thiên Chúa và xã hội, Thiên Chúa và triết học hiện đại. Những bài giảng của ngài thu hút đông đảo sinh viên và khán thính giả. Nhưng ngài không muốn giới hạn việc truyền đạt đức tin trong các giảng đường.

Năm 1930, ngài bắt đầu chương trình phát thanh The Catholic Hour. Sau đó, năm 1951, khi được bổ nhiệm làm Giám mục phụ tá Tổng Giáo phận New York, ngài chuyển sang truyền hình với chương trình Life Is Worth Living. Chương trình không được chuẩn bị theo kiểu một chương trình truyền hình giải trí thông thường. Ngài thường đứng trước bảng đen, viết những từ khóa và dùng triết học, lịch sử, văn học, tâm lý học và những câu chuyện đời thường để dẫn người xem đến với Tin Mừng. Chính sự kết hợp giữa trí tuệ và sự gần gũi ấy làm nên sức hấp dẫn đặc biệt của ngài.

Ngài có khả năng nói về những vấn đề thần học phức tạp bằng ngôn ngữ mà người bình thường có thể hiểu được. Ngài cũng có khiếu hài hước và không ngại sử dụng những yếu tố của văn hóa đại chúng. Chương trình của ngài thậm chí cạnh tranh cùng khung giờ với các ngôi sao truyền hình nổi tiếng như Milton Berle và Frank Sinatra. Trong một thời đại mà truyền hình ngày nay còn chưa hình thành, ngài đã trực giác nhận ra rằng phương tiện truyền thông có thể trở thành một “giảng đài” mới.

Một vị mục tử cho các gia đình và người trẻ

Sức hấp dẫn của Đức Tổng Giám mục Fulton Sheen hôm nay cũng được cảm nhận trong việc đào tạo linh mục và đời sống gia đình. Cha Arturo Bazan, cha sở giáo xứ Thánh Máccô ở Richmond, California, sẽ dẫn một đoàn hành hương đến St. Louis và Peoria. Đối với cha, tác phẩm The Priest is not his own – Linh Mục không thuộc về chính mình – của Đức Tổng Giám mục Sheen từng giúp cha hiểu sâu hơn về căn tính linh mục. Thông điệp căn bản của ngài rất rõ: linh mục không thuộc về chính mình; chức linh mục là để Đức Kitô sống và phục vụ dân Người qua linh mục. Cha Bazan cho rằng điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với người trẻ ngày nay, những người đang tìm kiếm sự thật, sự ổn định và một trật tự có ý nghĩa trong cuộc sống.

Không chỉ đời sống linh mục, gia đình cũng là một chủ đề quan trọng trong tư tưởng của Đức Tổng Giám mục Sheen. Trong tác phẩm Three to Get Married – Cần ba người để kết hôn -, ngài trình bày hôn nhân không chỉ là tương quan giữa một người nam và một người nữ, nhưng còn là một tương quan mở ra với Thiên Chúa. Cha Robert Gahl, giáo sư tại Busch School of Business thuộc Đại học Công giáo Hoa Kỳ, nhận xét rằng một trong những đóng góp lớn của Đức Tổng Giám mục Sheen là giúp người Công giáo hiểu rằng ơn gọi nên thánh không chỉ diễn ra trong tu viện hay nơi các hoạt động tôn giáo đặc biệt, nhưng ngay trong đời sống hôn nhân và gia đình.

Theo cha Gahl, Đức Tổng Giám mục Sheen đã trình bày hôn nhân như một con đường nên thánh, trong đó vợ chồng yêu thương nhau, mở lòng đón nhận sự sống và cùng nhau hướng về Thiên Chúa. Điều này cho thấy một khía cạnh quan trọng trong di sản của ngài: ngài không chỉ là một nhà truyền thông. Ngài là một nhà thần học và mục tử muốn đưa đức tin vào những thực tại cụ thể của đời sống con người.

Một người tiên phong của việc loan báo Tin Mừng qua truyền thông

Đại học Công giáo Hoa Kỳ có một lý do đặc biệt để tự hào về Đức Tổng Giám mục Fulton Sheen. Ngài từng là sinh viên và sau đó là giáo sư của trường. Cha Gahl gọi ngài là cựu sinh viên và thành viên giảng viên đầu tiên của trường sắp được tuyên phong Chân phước. Điều làm cha Gahl đặc biệt ấn tượng là ngài vừa trung thành với giáo huấn của Giáo hội vừa hết sức sáng tạo trong cách truyền đạt giáo huấn ấy.

Đây cũng là một trong những bài học có ý nghĩa nhất đối với Giáo hội hôm nay. Đức Tổng Giám mục không thay đổi nội dung đức tin để phù hợp với truyền thông. Ngược lại, ngài tìm cách sử dụng những phương tiện hiện đại nhất của thời đại mình để diễn đạt cùng một đức tin bằng ngôn ngữ mà con người thời đại có thể hiểu. Từ radio đến truyền hình, từ sách vở đến những bài giảng công khai, ngài đã biến truyền thông thành một không gian truyền giáo.

Chính Đức Thánh Cha Lêô XIV cũng từng nhắc đến ảnh hưởng ấy. Ngày 1/6/2026, khi tiếp các thành viên của Hội Giáo hoàng Truyền bá Đức tin, Đức Thánh Cha nói rằng Đức Tổng Giám mục Sheen là một “ánh sáng của đức tin, hy vọng và tình yêu”, đã đưa Tin Mừng đến hàng triệu người qua radio và truyền hình. Đức Thánh Cha còn chia sẻ rằng chính ngài, khi còn nhỏ, từng là người nghe những chương trình của Đức Tổng Giám mục Sheen.

Sự kiện Đức Tổng Giám mục Sheen được tuyên phong Chân phước trong năm 2026 càng mang thêm ý nghĩa khi diễn ra trong Năm Thánh 100 năm của Hội Giáo hoàng Truyền bá Đức tin, tổ chức mà ngài từng lãnh đạo tại Hoa Kỳ từ năm 1950 đến 1966.

Từ “Đấng đáng kính” đến Chân phước

Con đường tiến đến ngày 24/9/2026 không phải là một con đường ngắn. Án phong chân phước và phong thánh cho Đức Tổng Giám mục Fulton Sheen chính thức được mở năm 2002. Ngày 28/6/2012, Đức Giáo hoàng Bênêđictô XVI công nhận các nhân đức anh hùng của ngài, và ngài được gọi là “Đấng đáng kính”.

Một bước ngoặt quan trọng diễn ra năm 2019, khi Đức Giáo hoàng Phanxicô công nhận một phép lạ được cho là nhờ lời chuyển cầu của Đức Tổng Giám mục Sheen. Phép lạ liên quan đến James Fulton Engstrom, một em bé sinh năm 2010 tại Illinois. Sau một ca sinh khó khăn, em không có dấu hiệu sự sống trong khoảng 61 phút. Gia đình đã cầu xin sự chuyển cầu của Đức Tổng Giám mục Sheen. Sau đó em bắt đầu thở trở lại và tiếp tục sống khỏe mạnh.

Cuộc điều tra cấp giáo phận diễn ra từ tháng 9 đến tháng 11/2011. Hội đồng y khoa của Bộ Phong Thánh năm 2014 kết luận rằng sự hồi phục của em bé là nhanh chóng, hoàn toàn, lâu dài và không thể giải thích bằng các quy luật khoa học. Các chuyên gia thần học, sau đó là các hồng y và giám mục, đều bỏ phiếu thuận về tính chất phép lạ. Ngày 5/7/2019, Đức Giáo hoàng Phanxicô chính thức phê chuẩn sắc lệnh công nhận phép lạ. Với sắc lệnh này, về nguyên tắc, Đức Tổng Giám mục Sheen đã hội đủ điều kiện cần thiết để được tuyên phong Chân phước.

Lễ tuyên phong ban đầu được dự kiến ngày 21/12/2019 tại Peoria. Nhưng chỉ vài tuần trước ngày dự kiến, Tòa Thánh quyết định đình hoãn vô thời hạn.

Sáu năm chờ đợi và một tiến trình được xem xét lại

Quyết định năm 2019 là một trong những chương phức tạp nhất trong án phong chân phước của Đức Tổng Giám mục Sheen. Giáo phận Rochester, nơi ngài từng làm giám mục từ năm 1966 đến 1969, đã yêu cầu có thêm thời gian để xem xét vai trò của ngài trong việc bổ nhiệm các linh mục. Những quan tâm này xuất hiện trong bối cảnh các cuộc điều tra của bang New York về việc Giáo hội xử lý những trường hợp giáo sĩ lạm dụng tính dục.

Điều cần phân biệt rõ là Đức Tổng Giám mục Sheen không bị cáo buộc đã lạm dụng trẻ vị thành niên. Những vấn đề được đặt ra liên quan đến cách ngài xử lý hoặc có thể đã tham gia vào việc bổ nhiệm các linh mục trong thời gian làm giám mục Rochester. Các nguồn tin thời điểm đó cũng cho biết những vấn đề này đã được xem xét trong quá trình điều tra trước đó.

Tuy nhiên, sau sáu năm điều tra và chờ đợi, ngày 9/2/2026, Giáo phận Peoria thông báo Tòa Thánh đã cho phép án phong chân phước tiếp tục. Ngày 25/3, Bộ Phong Thánh chính thức công bố ngày cử hành: 24/9/2026 tại St. Louis, Missouri. Đức Hồng y Luis Antonio Tagle, Tổng trưởng Phân bộ Khởi đầu Loan báo Tin Mừng, sẽ chủ sự Thánh lễ với tư cách đặc sứ của Đức Thánh Cha Lêô XIV.

Đây là một bước tiến quan trọng không chỉ đối với Giáo phận Peoria, nhưng đối với toàn thể Giáo hội Công giáo Hoa Kỳ.

Từ nhà tù đến những người đang tìm kiếm sự thật

Một trong những nét đặc biệt của lòng tôn kính dành cho Đức Tổng Giám mục Sheen hiện nay là nó không chỉ giới hạn trong những cộng đoàn Công giáo truyền thống. Jorge Aguilar, chủ tịch và giám đốc điều hành Nhóm Tông đồ Cầu nguyện Fulton Sheen tại San Antonio, cho biết nhóm của ông sử dụng các giáo huấn của ngài trong hoạt động mục vụ tại các nhà tù. Theo ông, nhiều tù nhân đã đón nhận các bài giảng của Đức Tổng Giám mục Sheen như một con đường giúp họ hiểu rằng cuộc đời mình vẫn có giá trị và Thiên Chúa vẫn có một kế hoạch cho họ.

Điều này đặc biệt phù hợp với một trong những thông điệp nổi tiếng nhất của Đức TGM Sheen: “Life Is Worth Living” – “Cuộc sống đáng sống”. Tên chương trình truyền hình của ngài không phải là một khẩu hiệu lạc quan đơn thuần. Đó là một xác tín Kitô giáo: phẩm giá con người không tùy thuộc vào thành công, địa vị, quá khứ hay hoàn cảnh hiện tại, nhưng bắt nguồn từ việc con người được Thiên Chúa tạo dựng và cứu chuộc.

Đối với những người đang ở bên lề xã hội, thông điệp ấy có sức mạnh đặc biệt. Aguilar tin rằng một cuộc phục hưng tinh thần có thể bắt đầu “từ dưới lên”, từ những người đang đau khổ và những người tưởng như đã bị xã hội bỏ quên. Ông nhìn thấy trong các nhà tù những người đang khám phá lại đức tin qua các bài giảng của Đức Tổng giám mục Sheen và học cách dâng những đau khổ của mình kết hợp với Thập giá Đức Kitô để cầu cho phần rỗi các linh hồn.

Một Chân phước của thời đại truyền thông

Ngày 24/9, khi hàng ngàn người tập trung tại The Dome at America’s Center ở St. Louis, bang Missouri, nhiều người sẽ đến đó vì những lý do rất khác nhau. Có người từng nghe Đức Tổng Giám mục Sheen trên radio. Có người từng xem Life Is Worth Living khi còn nhỏ. Có người biết ngài qua những cuốn sách. Có những gia đình có ký ức riêng về vị giám mục. Có những linh mục coi ngài như người hướng dẫn trong ơn gọi. Có những người trẻ mới khám phá ngài qua internet. Và có cả những người không phải Công giáo, như Robert Oppenheim. Đó có lẽ là một trong những điều đẹp nhất trong di sản của Đức Tổng Giám mục Fulton Sheen.

Ngài từng dùng những phương tiện truyền thông tiên tiến nhất của thế kỷ XX để nói với một xã hội ngày càng thế tục hóa rằng đức tin không phải là điều đối nghịch với lý trí; rằng Thiên Chúa không phải là một ý tưởng xa vời; rằng hôn nhân, gia đình, đau khổ, luân lý, sự chết và chính phẩm giá con người đều có thể được nhìn dưới ánh sáng của Tin Mừng. Giờ đây, khi chuẩn bị được tuyên phong Chân phước, chính những phương tiện truyền thông của thế kỷ XXI lại giúp thế hệ mới khám phá lại những lời giảng của ngài. Và điều đáng chú ý là thông điệp ấy dường như vẫn còn nguyên sức mạnh.

Đức Tổng Giám mục Sheen từng là một người tiên phong trong việc đưa Tin Mừng lên màn ảnh truyền hình. Nhưng điều Giáo hội đang nhìn nhận nơi ngài không chỉ là tài năng truyền thông. Đó là một đời sống được đặt dưới ánh sáng của Đức Kitô: một linh mục, một giám mục, một nhà giáo, một tác giả, một nhà truyền giáo và một con người đã cố gắng dùng mọi khả năng mình có để đưa người khác đến với chân lý.

Vatican News Tiếng Việt